خواص دارویی گیاه زرشک
- مصرف طبی زرشك به دوره ی مصر باستان می رسد كه فراعنه و ملكه ها، این گیاه را با تخم رازیانه به منظور درمان طاعون مصرف می كردند.
- پوست، ریشه و ساقه این گیاه خاصیت درمانی دارد. ریشه و ساقه این گیاه زرد رنگ است و اروپایی ها و آمریكای شمالی برای رنگ آمیزی لباس از آن استفاده می كردند. اما تركیبات موجود در پوست گیاه زرشك، آن را به یك گیاه درمانی تبدیل كرده است.
- زرشک با تولید ماده ای موسوم به «آلکالویید» در درمان عفونت های روده ای کارایی قابل توجهی دارد. این میوه ترش مزه و خوش طعم از تاثیرگذاری میکروب ها بر سلول های بدن جلوگیری می کند و در درمان مشکلات گوارشی از قبیل سوزش معده و حالت تهوع مفید است.
- پوست این گیاه حاوی آلكالوئیدهایی است كه مهم ترین آنها Berberine است. این آلکالوئیدها خواص آنتی بیوتیكی (ضد باکتری و ضد عفونت) دارند و سبب تحریك بخش هایی از سیستم ایمنی بدن می شوند. برای پی بردن به این اثر، قطره ای زرشك را روی زبان خود بگذارید، خواهید دید دهان شما آبكی می شود. به گفته كارشناسان طب گیاهی، آبکی شدن دهان سبب می شود كه بدن بتواند با عفونت مبارزه كند.
- ماده آلکالویید موجود در آن در جلوگیری از پیشرفت اختلالات قلبی موثر است.
- انواع عفونت هایی كه زرشك می تواند در درمان آنها مؤثر واقع شود عبارت است از: عفونت گلو، مجاری ادراری، مجاری معده ای- روده ای، ریه ها، عفونت های مخمری و اسهال.
- پوست، ریشه و ساقه زرشك در درمان ناراحتی های كلیوی و سنگ های ادراری و برای تحریك فعالیت های معده و كبد استفاده می شود.
- زرشک جریان صفرا در کیسه صفرا را تقویت می کند و با فرستادن جریان خون به کبد، عملکرد این عضو مهم را بهبود می دهد. همچنین ترکیبات دیگر موجود در زرشک به تجزیه سنگ های مجاری ادراری کمک می کند.
- از پوست گیاه زرشك برای مشكلات جریان خون استفاده می شود و حتی اثر سمی روی انگل سالك دارد و در درمان یرقان، مالاریا، درمان كیسه صفرا به كار می رود.
- این گیاه منقبض كننده طحال بوده و اثر ضد تهوع دارد، اما استفاده مقدار زیاد آن باعث اسهال و حتی فلج مركز تنفسی می شود.
- مصرف زرشك دو گرم در طول روز و به مدت سه بار توصیه می شود و مصرف بیش از اندازه آن می تواند مشكلات زیادی ایجاد كند.
- در درمان اسهال و نوع حادتر آن، وبا، موثر است
- برای درمان تب و کم خونی و مقابله با مالاریا و عفونت های ریوی کاربرد دارد
- آرام بخش قوی است
- فشار خون را کاهش می دهد
- محرک رحم است و به رشد صحیح طحال کمک می کند
- دارای مقادیر فراوانی ویتامین C است
- خاصیت ضدباکتری و ضد التهاب دارد
- سیستم هاضمه را تحریک می کند
- دردهای دستگاه گوارش را کاهش می دهد
- مرهم خوبی برای مشکلات کلیوی است
-غرغره دم کرده زرشک برای رفع ناراحتی های دهان و گلو موثر است

خواص آب زرشك
آب زرشک داراي ويتامين C فراوان و املاح است.طبيعت زرشک تا حدي سرد و خشک است.گياه زرشک داراي آلکالوئيدي است به نام بربرين که تلخ مزه است.
اين ماده درريشه ي گياه زرشک نيز وجود دارد.درجوانه ها و ريشه هاي زرشک نوعي قند و مواد زرين،موسيلاژو مواد پکتيک و در پوست ريشه گياه آلکالوئيدي بنام اوکسياکانتين ويربامين و پالماتين و درميوه آن مواد قندي،اسيد ماليک،مواد پکتيک و صمغ وجود دارد.
آب ميوه زرشک ضد اسهال،صفرا،ضدتبهاي عفوني،تبهاي صفراوي،ضدنقرس،رماتيسم و تيفويئد است.
آب زرشک خون را تصفيه و ضدعفوني مي کند.
عمل دستگاه گوارش را منظم نموده،قلنج کليه و کبد را از بين مي برد و مانع ورم طحال و بيماري بواسير مي شود.
خونريزيهاي قاعدگي را منظم مي نمايد.
خوردن آب زرشک حالت تهوع،استفراغ،صفرا،کبد،سوء هاضمه و سنگ کليه را از ميان مي برد.
آب زرشک درمخلوط با مقدارمساوي آب سيب و کمي آب ليمو و شکر براي بهبودي جهت مسموميت توسط نيش مارو افعي مؤثر است.
جهت نارسائيهاي قلبي و تپش قلب و بي اشتهايي مفيد است.
مصرف آب زرشک باعث می شود تا پتاسیم در عروق حرکت کند و در نتیجه رگ های خونی نرمتر می شوند که همین امر در کاهش فشارخون موثر است.
غرغره کردن آب زرشک آنزين و گلو درد و آسم را برطرف مي سازد و دهان را ضدعفوني و زخمهاي گلويي را مرتفع مي سازد.
- به دلیل وجود ویتامین B فراوان در زرشک، این ماده غذایی می تواند در پیشگیری از سرماخوردگی نقش بسزایی داشته باشد.
افراد سرد مزاج بهتر است آب زرشک را کم مصرف کنند.براي تهيه آب زرشک،زرشک خشک را به مدت 24 ساعت در آب خیس کرده و سپس با همان آب در مخلوط کن بريزيد و بهم بزنيد.

تركیبات گیاه زرشک:
در این گیاه آلكالوئیدهای بربرین Berberine ، اكسیاكانتین Oxyaconthine ، بربامین Berbamine وجود دارد. مقدار آلكالوئیدها در پوست ریشه زرشك بیشتر از قسمت های دیگر این گیاه است.
بربرین، الکالوئیدی است که به صورت بلورهای سوزنی شکل و زردرنگ متبلور می شود و طعم خیلی تلخی دارد.
زرشك گونه های مختلفی دارد كه مهم ترین آنها زرشك بی هسته و زرشك با هسته (دارای دو هسته) می باشد.

خواص میوه زرشك
زرشك از نظر طب قدیم ایران سرد و خشك است. میوه زرشك خواص زیر را درد:
- آهن موجود در زرشک قابل توجه است. از سایر ویتامین های موجود در این میوه می توان به ویتامین های گروه B بخصوص ویتامین B1 ,B2 اشاره کرد که ویتامینB1 یا تیامین می تواند عوارض عصبی و حتی پرخاشگری را بهبود بخشد.
- عصاره میوه زرشک مقادیر زیادی ویتامین C دارد که موجب افزایش فعالیت سیستم ایمنی و جذب آهن می شود.
- منقبض کننده عروق
- تقویت كننده قلب و كبد است. زرشک با دارا بودن بربرین (berberin)، دارای اثرات مفید برای قلب است و خاصیت ضد آریتمی، اثرضد پرفشاری خون داشته و کاهش دهنده مقاومت عروقی است.
- تصفیه کننده و ضدعفونی کننده خون، کاهش تورم و فشارخون، تنظیم ضربان قلب
- پایین آوردن تب
- بواسیر خونی را درمان می كند.
- خونریزی را برطرف می كند.
- برای برطرف كردن بیماری های كبدی مفید است.
- میوه زرشک به دلیل داشتن اسیدهای آلی ملایم بوده و برای درمان سنگ کلیه مناسب است.
- زرشك صفرا آور بوده و در درمان سنگ كیسه صفرا بسیار مؤثر است.
- دم كرده زرشك را برای برطرف كردن ناراحتی های دهان غرغره كنید.

خواص ریشه و ساقه زرشک
- صفرا بر و مسهل است.
- كبد را پاك و تقویت می كند.
- اعمال دستگاه گوارش را منظم می كند.
- سوء هاضمه را از بین می برد.
- بی اشتهایی را برطرف می كند.
- برای رفع یبوست مفید است.
- در درمان یرقان و زردی موثر است.
- نقرس و روماتیسم را برطرف می كند.
- خانم هایی كه بین دو عادت ماهیانه خونریزی دارند، باید برای برطرف كردن آن از ریشه و ساقه زرشك استفاده كنند.
- آنهایی كه مبتلا به ورم طحال هستند، می توانند برای معالجه از این گیاه كمك بگیرند.
- واریس را درمان می كند.
- برای معالجه بواسیر نافع است.
- برای برطرف كردن سوزش ادرار مفید است.
- فشار خون را پایین می آورد.
- برای شستشوی چشم می توانید از جوشانده ریشه و ساقه زرشك استفاده كنید.
خواص برگ زرشك
- از برگ زرشک به تنهایی یا با مخلوط داروهای مناسب می توان برای زخم روده و رفع اسهال های مزمن استفاده کرد.
- آب آوردگی بدن را برطرف می كند.
- برگ زرشك دارای مقدر زیادی ویتامین C می باشد، بنابراین در درمان بیماری اسكوربوت مفید است.
- جویدن برگ زرشك، باعث محكم شدن لثه و دندان می شود.
- در موقع آنژین و گلودرد، دم كرده برگ زرشك را غرغره كنید.

مضرات :
- مصرف مقدار زیاد زرشك و یا ریشه و ساقه و برگ آن برای زنان حامله مناسب نیست، زیرا رحم را تحریك می كند و ممكن است باعث سقط جنین شود.
- مصرف زیاد این گیاه به مدت طولانی می تواند سبب ناراحتی معده و روده ها شود و جذب ویتامین های گروه B را در بدن مختل كند.
طرز استفاده:
جوشانده زرشك :
مقدار 10 تا 20 گرم پوست ریشه یا ساقه و یا میوه زرشك را در یك لیتر آب ریخته و آن را به جوش آورید. سپس آن را از روی اجاق بردارید و بگذارید برای مدت 10 دقیقه بماند. این جوشانده را صاف كرده و با شكر یا عسل شیرین كنید.
مقدار مصرف روزانه آن سه فنجان، در فاصله بین غذاهاست.
تنتور زرشك :
این تنتور را می توانید از فروشگاه های گیاهان دارویی و یا برخی از داروخانه ها خریداری كنید. مقدار مصرف آن 10 تا 20 قطره، سه بار در روز می باشد.

دم كرده زرشك :
مقدار 40 گرم زرشك را در یك لیتر آب جوش ریخته و بگذارید مدت 10 دقیقه بماند. سپس آن را با شكر یا عسل مخلوط كنید.
مقدار مصرف آن سه فنجان در روز و در فاصله بین غذاهاست.
