گیاهان دارویی کاهنده قند خون/ پیاز و سیر

سیر از سبزی‌ هایی است که تاریخی بسیار کهن دارد. این گیاه حداقل 3 هزار سال در طب چین كاربرد داشته است.

پیاز نیز یكی از قدیمی ‌ترین گیاهان زراعی است كه از هزاران سال قبل به عنوان طعم ‌دهنده غذاها و همچنین دارو از آن استفاده می ‌شود. ‏ترکیبات فعال گوگردی مانند آلیل‌ پروپیل دی ‌سولفید موجود در پیاز و اکسیدآلیل دی‌ سولفید موجود در سیر نقش اصلی را در کاهش قندخون دارند.

پیاز و سیر باعث افزایش میزان انسولین در خون می ‌شوند. هر چقدر مصرف این مواد بیشتر باشد، قند خون بیشتر کاهش می ‌یابد. مصرف قرص ‌های سیر به میزان 2400 میلی‌ گرم در روز به مدت 3 ماه، قند خون را مختصرا كاهش می ‌دهد.

گیاهان دارویی/پنج انگشت

گياهي است پايا و تقريباً به درختچه مي ماند و در کنار آب ها مي رويد .
شاخه هاي سخت دارد . برگش چون برگ زيتون و از برگ زيتون نرم تر است .
چوب آن به منظور دارويي مورد استفاده است و از گل و برگ و ميوه اش بايد استفاده کرد . لطافت و تندمزگي و گسي دارد ولي از سداب خشک کم تأثيرتر است .
مزاج :گرم و خشک است .
خاصيت :لطيف کننده ، گدازنده ، بادشکن است .ابداً باد ندارد .باز کننده است ، با کمي قابضيت .
آرايش:رنگ و رو را صفا مي دهد .
مفاصل :ضماد آن با برگش علاج پيچش عصب است و خستگي را رفع
مي کند .
سر:شربت آن سردرد مي آورد ، خواب آور است . ضمادش در علاج سردرد مفيد است . در روغن بپزند و بخورند کمتر سردرد مي آورد .
سينه :شيرپستان را فزوني و آب پشت را کاهش مي دهد .
اندام هاي غذا :راه بندان هاي کبد و طحال را باز مي کند . بهترين علاج سختي طحال است .
اندام هاي دفعي :براي مداواي درد و ورم زهدان در آب پز آن مي نشينند . آب پشت را مي خشکاند . پنج انگشت و به ويژه تخم آن در ادرار بول و ترکهاي اطراف مقعد سودمند است .
پنج انگشت به ويژه تخم آن را با روغن ضماد کنند و بر بيضه بگذارند سختي را از بين مي برد .
زهرها :خوردن مقداري از آن پادزهر حشرات موذي و مار است . ضمادش زهر دندان سگ هار و درنده ها را خنثي مي کند . برگش را دود کنند بکلي حشرات را مي راند .

گیاهان دارویی/گیاه دارویی بلوط

نام‌های دیگر آن: بالوط، ثمرالفؤاد، عفصیج، سندیان، درخت بلوط، شجرة‌البلوط، جَفت، جَفت بلوط، دارماز، مازودار، داری ماز، مازو، مازوج، قلقاف، زشگه، مازو روسکا، قچه، بلوط گز علفی، گز علفی، گزو، سفید مازو، سفید بلوط، یووُل، وِیوال، وَهوال، کَرمازو، پالیط، برودار، برامازو، برامازی، خرنوک، بلیط، مازی، برو، برودار، بلو، کُلوک، کووُل، بلند مازو، میزی، سیاه مازو، اِشپَر، پالوط، مایزو، سندان، قلابو، بری و شن می‌باشد.

1. طبع آن سرد و خشک است. میوه بلوط شیرین و همچنین برگ آن طبع سرد و خشک دارد.
۲. میوه بلوط دیرهضم و مغذی است.
۳. برای بندآمدن اسهال‌های مزمن میوه بلوط را خوب بجوید و میل کنید.
۴. برای التیام زخم‌های روده و رفع ناراحتی معده از بلوط استفاده کنید.
۵. کسانی که قطره‌قطره ادرار می‌کنند و سوزش مجاری ادرار دارند صبح و عصر چند عدد بلوط شیرین میل کنند.
۶. پاشیدن گرد سوخته بلوط بر زخم باعث رفع آن می‌گردد.
۷. کسانی که شب ادراری دارند ۱۰۰ گرم بلوط و ۵۰ گرم کندر را با روغن زیتون سرخ کرده هر شب کمی از آن میل کنند.
۸. خوردن نان بلوط سنگین و ثقیل است باعث سردرد و تولید سودا می‌شود.
۹. جوشانده پوست درخت بلوط و استعمال خارجی آن برای رفع اگزما، زرد زخم و زخم‌های سرطانی مفید است ۱۰۰ گرم پوست بلوط را در یک لیتر آب بجوشانید.
۱۰. برای قطع خونریزی از رحم ۳ گرم پوست درخت بلوط را با عسل مخلوط کرده میل شود.
۱۱. کسانی که مبتلا به اگزما هستند مقداری از برگ گردو و پوست بلوط را در آب بجوشانند و محل اگزما را بخور دهند.
۱۲. خوردن بلوط کالری زیادی به بدن می‌رساند.
* یک نوع بلوط دیگر به نام بلوط هندی داریم که برای درمان بواسیر و واریس مناسب است.
۱۳. برای رفع ترشحات رحم خانم‌ها از میوه بلوط روزی ۵ دانه استفاده کنند.
۱۴. یک خضاب (رنگ مشکی) برای ابروها: در هنگام سوختن چوب بلوط، آبی از آن خارج می‌شود که از آن آب می‌توان برای خضاب ابرو استفاده کرد.
۱۵. برای درمان ناراحتی‌های رحم مقداری از ریشه بلوط را تمیز و خشک کرده سپس در آب جوشانده آب که خنک شد در آن آب بنشینند بیشتر امراض و ناراحتی‌های رحم برطرف خواهد شد.
۱۶. برای سفید شدن دندان و رفع زردی و جرم آن برگ بلوط را سوزانده با خاکستر آن مسواک کنید.
۱۷. روغن بلوط از ریزش و سفیدشدن مو جلوگیری می‌کند.
۱۸. دمکرده پوست بلوط برای گواتر مناسب است.
۱۹. برای جلوگیری از خون دماغ پنبه را به جوشانده پوست بلوط آغشته کرده داخل بینی بگذارید.
۲۰. برای خیساندن یا جوشاندن بلوط، از ظروف مسی استفاده نشود.
۲۱. برای جمع شدن پوست و سفت شدن آن سه قسمت آرد میوه بلوط، یک قسمت آرد جو را با سرکه و گلاب مخلوط کرده حرارت دهید تا پخته شود سپس پوست را تمیز کرده آن گاه با این خمیر صورت را ماساژ دهید.
۲۲. برای نرم کردن پوست دست، پوست ساقه جوان بلوط را پودر کرده سپس ۵۰ گرم آن را در یک لیتر آب بجوشانید صاف نموده دست‌ها را در آن آب قرار دهید.
۲۳. برای جلوگیری از خونریزی زنانگی پودر میوه خشک بلوط را که داخل یک پارچه نازک ریخته همراه خود داشته باشید.
۲۴. بلوط بوداده تقویت کننده نیروی جنسی است.
۲۵. قاعدگی را تنظیم می‌کند.
۲۶. رطوبت معده را از بین می‌برد.
۲۷. کمپرس پوست آن تسکین دهنده درد مفاصل است و تجمع آب را از بین می‌برد.
۲۸. افرادی که کم خون هستند برای آن‌ها مفید می‌باشد.

بررسی اثر تنش خشكی بر رشد، عملكرد و متابولیت های ثانویه گیاهان دارویی

چكیده

خشكی زمانی اتفاق می افتد، كه تركیبی از شرایط فیزیكی ومحیطی،  سبب تنش در داخل گیاه شده و تولید را كاهش دهد. این كاهش در نتیجه تأخیر و یا عدم استقرار گیاه ، تضعیف و یا از بین رفتن گیاهان استقرار یافته ، مستعد شدن گیاه نسبت به حمله آفات وبیماری‌های گیاهی ، تغییرات فیزیولوژیكی و بیوشیمیایی در سوخت و ساز گیاه ، تغییرات در كیفیت دانه ، علوفه ، الیاف ، روغن ودیگر محصولات اقتصادی گیاه بوجود می آید. خشكی بیشتر یك عامل كاهش دهنده عملكرد است و این حالت حتی در مواردی كه آسیب وارده مشهود نباشد نیز وجود دارد. پیشرفت‌های به نژادی از نظر افزایش مقاومت به خشكی بدون این كه با كاهش تولید یا  كیفیت محصول روبرو باشد بسیار كند است. متابولیت‌های ثانویه، تولیدات متابولیكی هستند كه به نظر می‌رسد نقشی  در تولید سلول نداشته و حداكثر تولید آنها در شرایط محدودیت‌ رشد دیده می‌شود. با توجه به اهمیت این تركیب‌ها برای بشر وكاربرد فراوانی كه متابولیت‌های ثانویه در زندگی بشر پیدا كرده‌اند و از طرفی شرایط تنشی كه در اغلب  نقاط كشور وجود دارد بررسی اثر تنش خشكی بر رشد، عملكرد و متابولیت‌های ثانوی گیاهان دارویی ضروری به نظر می‌رسد.

 واژه های كلیدی: متابولیت‌های ثانویه‌، تنش خشكی ، عملكرد ، گیاهان دارویی

 
مقدمه:از مهمترین مشكلات مناطق خشك و نیمه خشك ، كمبود آب می‌باشد كه برروی رشد و نمو گیاهان اثر می‌گذارد (3). نواحی خشك ونیمه خشك مناطقی هستند كه كل تعرق گیاهان در آن 50% تعرق در شرایط بدون تنش ویا حتی كمتر از این مقدار باشد. متأسفانه كمبود آب تنها منحصر به این نواحی نمی‌شود، بلكه حتی در شرایط آب وهوای مرطوب توزیع نا منظم بارندگی منجر به محدود شدن آب قابل دسترس و در نتیجه كاهش رشد گیاه می‌شود (7). در كشور ما بجز سواحل دریای خزر و قسمت‌های كوچكی از شمال غربی كشور بقیه مناطق تماماً جزء مناطق خشك ونیمه خشك محسوب می‌شوند. این در حالی است كه مناطق خشك كشور نسبت به مناطق نیمه خشك آن از وسعت بیشتری برخوردار است (3). تنش خشكی زمانی در گیاه حادث می‌شود كه میزان آب دریافتی گیاه كمتر از تلفات آن باشد. این امر ممكن است به علت اتلاف بیش از حد آب یا كاهش جذب ویا وجود هر دو مورد باشد (9). یكی از نشانه های كمبود آب ، كاهش تورژسانس و در نتیجه رشد و توسعه سلول به ویژه در ساقه و برگ‌ها است. به همین دلیل اولین اثر محسوس كم آبی را می‌توان از اندازه كوچكتر برگ‌ها یا ارتفاع گیاهان تشخیص داد. بدنبال كاهش سطح برگ ، جذب نور نیز كم شده  و باعث كاهش ظرفیت كل فتوسنتزی گیاه شده و رشد و در نهایت عملكرد آن دچار نقصان می‌شود (5). خشكی بر جنبه های مختلف رشد گیاه تأثیر گذاشته و موجب كاهش و به تأخیر انداختن جوانه زنی ، كاهش رشد اندام‌های هوایی وكاهش تولید ماده خشك می‌گردد .در صورتی كه شدت تنش آب زیاد باشد ، موجب كاهش شدید فتوسنتز ومختل شدن فرآیندهای فیزیولوژیكی ، توقف رشد وسرانجام مرگ گیاه می‌شود (10). در مطالعات اولیه درباره متابولیت‌های ثانویه نقش این گروه از مواد در گیاهان به درستی مشخص نبود. تركیب‌های زاید ، مواد سر ریز متابولیتی ، منبع ذخیره عناصرو.... از جمله نقش هایی بودند كه به این تركیب‌ها نسبت داده می شد. اما اكنون دریافته‌اند متابولیتهای ثانویه اثر بسیار مهمی در برقراری ارتباط بین گیاهان ومحیط اطرافشان دارند. در مورد نقش دفاعی این تركیب‌ها در ارتباط با پاتوژن‌ها ، عوامل بیماری‌زا،  حشرات وعلف خواران اطلاعات زیادی در دسترس می‌باشد. اما مطالعات نشان می‌دهد كه این تركیب‌ها نقش مهمی در واكنش گیاه نسبت به تنش‌های محیطی نیز دارند و در شرایط تنش برخی از این تركیب‌ها به میزان قابل توجهی در گیاه افزایش پیدا می‌كنند. با توجه به اهمیت این تركیب‌ها برای بشر وكاربرد فراوانی كه متابولیت‌های ثانویه در زندگی بشر پیدا كرده‌اند واز طرفی شرایط تنشی كه در غالب نقاط كشور  وجود دارد، بررسی وجود ارتباط بین تنش‌های محیطی با تولید وتجمع متابولیت‌های ثانویه در گیاهان می‌تواند بسیار مفید باشد. در این مقاله صرف نظر از ساز وكار واكنش گیاه، به تأثیر تنش خشكی بر میزان متابولیت‌های ثانویه در گیاهان پرداخته شده است.                                                                                       

تنش خشكی و تأثیر آن بر میزان متابولیت‌های ثانویه

با توجه به این كه امروزه نقش دفاعی متابولیت‌های ثانویه برای همه تقریباً پذیرفته شده است اما هنوز بررسی سازوكار تأثیر استرس‌های محیطی بر تولید این موارد تصویر پیچیده وپر ابهامی پیش روی ما می‌گذارد شواهد زیادی نشان می‌دهد كه تحت شرایط تنش تولید برخی از این تركیب‌ها تا چندین برابر افزایش می‌یابد، اما دلایل زیادی نیز وجود دارد كه این تأثیر همیشگی نیست. در موارد زیادی نیز كاهش میزان  متابولیت‌های ثانویه در شرایط تنش دیده می شود(6). كمبود هر منبعی كه رشد را بیش از فتوسنتز محدود كند تولید متابولیت‌های ثانویه را افزایش می‌دهد(8). از طرفی تأثیر تنش خشكی بر همه این تركیب‌ها یكسان نیست، بنابراین كیفیت مواد موثره نیز تحت تنش قرار می‌گیرد و بعلاوه تأثیر تنش بر بیوماس كل نیز عموماً منفی است (6). عواملی همچون زمان وقوع ومدت زمان دوام تنش ، فراوانی وقوع خشكی ،خصوصیات ذاتی خاك، تغییرات ونوسان‌های بارندگی بر مقاومت به خشكی گیاه اثر دارند و این نشانگر واكنش متفاوت ژنوتیپ‌های مقاوم به خشكی از سالی به سال دیگر است (1). در رابطه با اجزاء عملكرد كه تأمین كننده عملكرد نهایی هستند در مناطق نیمه خشك ممكن است وزن دانه نقش بیشتری در مقایسه با شرایط مساعد محیطی داشته باشد. پس از این كه تعداد دانه در گیاه توسط تنش رطوبتی كاهش می یابد تنها راه برای جبران آن افزایش وزن دانه است. این موضوع از راه یك آزمایش كه بوسیله توفایل انجام گرفته، روشن شده است (4). برای اندازه‌گیری میزان اثر تنش خشكی یكی از رایج ترین روش‌ها ، اندازه‌گیری عملكرد محصول ویا رشد در شرایط خشكی در مقایسه با شاهد می‌باشد، همچنین می توان با بررسی خصوصیات مورفولوژیك وآناتومی گیاهان واكنش آنها را نسبت به تنش وارده ارزیابی نمود (1) . در زیر نتایج تحقیقات صورت گرفته در اثر تنش خشكی در برخی از گیاهان دارویی بررسی شده است.

گیاهان معطر غنی از اسانس در مناطق خشك نسبت به مناطق مرطوب خیلی فراوان تر هستند مقدار اسانس در گیاهان مانند افسنطین ، بابونه ، اسطوخودوس و اكالیپتوس در شرایط خشكی افزایش می‌یابد، احتمال می رود كه اسانس‌ها در ساز وكار مقاومت به خشكی از طریق كاهش تعرق مؤثر باشند. تركیب اسانس و كیفیت آن نیز در اثر خشكی  تغییر می‌كند. میزان موسیلاژ در شرایط خشك به مقدار بسیار زیادی  افزایش می‌یابد. به نظر می‌رسد كه قابلیت بالای نگهداری آب این مواد نقش عمده‌ای در سازگاری گیاه با شرایط خشك دارد(6).

 اثرات نامناسب تنش كم آبی در كاهش عملكرد اسانس توسط حسنی و امید بیگی (1381) و صالح و رفات (1997) در ریحان، لتكامو و همكاران (1994) در آویشن و سولیناز و دیانا (1996) در اكلیل كوهی گزارش گردیده است و نتیجه گرفتند كه بیشترین درصد اسانس آویشن در رژیم آبی متوسط (70 %) ظرفیت  مزرعه‌ای و بیشترین تجمع ماده خشك در 90% ظرفیت مزرعه‌ای بدست آمد همچنین در ریحان باعث كاهش عملكرد اسانس ولی افزایش درصد اسانس گردید.

كارلز و همكاران (1990) آلكیر و همكاران (1993) ومیزرا  و سریواستاز (2000) اثرات آبیاری كافی را در افزایش رشد و میزان اسانس گیاه نعناع گزارش كرده‌اند. اكبری‌نیا و همكاران (1384) اثر دور آبیاری (7 ،14 و21 روز) را بر گیاه سیاه دانه بررسی كردند و مشاهده نمودند كه با طولانی‌شدن دور آبیاری عملكرد دانه، عملكرد كاه و ارتفاع بوته كاهش یافت. لباسچی و شریفی عاشور آبادی (1383) ضمن  بررسی سطوح مختلف تنش خشكی ( 100، 75 ،50 و 25 درصد  ظرفیت مزرعه‌ای) روی گیاهان اسفرزه ، بو مادران، مریم گلی، همیشه بهار و بابونه گزارش كردند كه با تشدید تنش خشكی، وزن اندام‌های هوایی و ارتفاع بوته در تمام گیاهان مورد مطالعه كاهش یافت. حسنی (1383)  در خصوص تأثیر تنش كم آبی در گیاه بادرشبو، دریافت كه با كاهش میزان رطوبت خاك ، ارتفاع بوته، قطر ساقه و عملكرد گیاه كاهش یافته است. وی همچنین بیشترین درصد اسانس (35/0 میلی لیتر درصد گرم ماده خشك) و عملكرد اسانس (115/0 میلی لیتر در گلدان) به ترتیب در شرایط رطوبتی 70% و 100% ظرفیت مزرعه‌ای گزارش كرد. با توجه به نتایج  شرایط كم آبی، بدلیل پایین بودن عملكرد پیكر رویشی و نیز عملكرد اسانس اقتصادی نبوده  و قابل توصیه نیست. اما چون گیاهان تولید شده تحت شرایط رطوبتی پایین‌تر كوچكتر  بوده و حجم كمتری اشغال می‌نمایند بنابراین شاید در شرایط رطوبتی پایین ( حتی تا 55% ظرفیت مزرعه‌ای) بتوان با بالا بردن تراكم كاشت، میزان كمبود اسانس را نسبت به شرایط بدون تنش جبران كرد (5).  اردكانی  و همكاران (1385) اثر كمبود آب بر كمیت و كیفیت گیاه بادرنجبویه بررسی و نتیجه گرفتند برای تولید اسانس از این گیاه می‌توان از تنش متوسط (60% ظرفیت زراعی) استفاده كرد. نتایج این تحقیق با نتایج مون و الگر (1999) بر روی  بادرنجبویه ، مون و همكاران ( 1999) بر روی رزماری و بادرنجبویه ،سادان و همكاران (2000) بر روی گیاه Palmarosa، ریزوپلو  و دیامانتولون (1991) بر روی نوعی مرزنجوش، كوماری و همكاران (1999) بر روی نوعی شنبلیله و دیگران مطابقت دارد؛ اما نتایج حاصل با نتایج ابرسجی (1384) به لحاظ ارتفاع  و با نتایج چاترجی و وبادا (1999) به لحاظ عملكرد اسانس مطابقت ندارد. با بررسی كلیه صفات اندازه‌گیری شده، می‌توان نتیجه گرفت كه از  گیاه دارویی بادرنجبویه می‌توان در مناطقی كه محدودیت آب دارند با اعمال مدیریتی مناسب، عملكرد  كافی بدست  آورد(1). اگبانایا و همكاران (1998) كاهش  شاخه‌دهی را تحت شرایط خشكی در گیاه كنف به عنوان یك  مكانیسم سازگاری در نظر گرفتند كه به وسیله آن گیاه تلاش می‌كند تا آب را برای مراحل  بحرانی ‌تر نمو نظیر مرحلة گلدهی  حفظ نماید این مكانیسم را در گیاه بادرشبو نیز با كاهش تعداد و طول شاخه‌های جانبی  بروز می‌كند (5).صفی خانی (1385) گزارش د اد . تنش خشكی روی بادرشبو (40% ظرفیت مزرعه‌ای) موجب كاهش ارتفاع، طول و عرض برگ، طول  میانگره، عملكرد اندام هوایی و عملكرد اسانس نسبت به 2 تیمار دیگر ( 100 و 60  درصد ظرفیت زراعی) گردید ولی باعث افزایش درصد اسانس نسبت  به تیمار بدون تنش  گردید. همچنین برای بدست آوردن بیشترین میزان اسانس در تیمار تنش متوسط (60% ظرفیت زراعی ) مشاهده گردید. ریپاك و همكاران (2001) تنش خشكی باعث افزایش ماده مؤثره گیاه داروییChamomilla recutiat L.شد. ریوالی و همكاران (2001) در اثر تنش خشكی، باعث افزایش عملكرد ریشه و كاهش عملكرد برگ گیاه  داروییPeriwnkleشد. كاظمی سعید (1381) در گیاه زیره سبز كاهش رطوبت از حد ظرفیت مزرعه، ماده خشك تولیدی را كاهش داد.چاترجی و وبادا (1995) روی گیاهCymbopogon sp.  كاهش آبیاری ، باعث كاهش عملكرد اسانس شد(1). درختان كاجی كه در معرض تنش آب قرار  می‌گیرند صمغ كمتری تولید نموده و بیشتر تحت تأثیر سوسك‌های گیاهخوار قرار می‌گیرند (8).  در پونه كوهی
Organum majornana در اثر تنش رطوبت مقدار اسانس افزایش یافت. در نعناع باعث افزایش بازده اسانس و سسكویی‌ترپن‌ها ولی میزان منتول ثابت ماند. در مرزه كوهی از 3 تركیب اصلی اسانس ، كاروا كرول كاهش اما پارسیمن و گاماترپینن افزایش یافت (2).

 نتیجه گیری

 اثر تنش خشكی بر رشد ، عملكرد و متابولیت‌های ثانویه در مورد همه گیاهان  و همچنین در یك گیاه به طور یكسان عمل نمی‌كند، بلكه ضد و نقیض می‌باشد. اثر تنش خشكی بر رشد با كاهش تورژسانس و رشد سلول، كاهش جذب نور و ظرفیت كل فتوسنتزی گیاه به ویژه در ساقه و برگ‌ها، باعث كاهش رشد گیاه و همچنین به تأخیر انداختن جوانه زنی می‌شود (حسنی ، 1385 ؛ لینگ ، 1996). به دنبال كاهش رشد گیاه، كاهش عملكرد و بیوماس كل گیاه رخ می‌دهد ( اكبری نیا و همكاران، 1384؛ لباسچی و شریفی عاشورآبادی ، 1383؛ صفی خانی، 1385). این در حالی است كه سبب افزایش عملكرد ریشه می‌شود (ریوالی و همكاران ، 2001) و در آزمایش توفایل باعث افزایش وزن دانه می‌شود (براتی ، 1384).

 اثر تنش خشكی در افزایش متابولیت‌های ثانویه (اسانس گیاهان معطر و موسیلاژ) توسط صالحی ارجمند (1384 )گزارش شده است.

 اثر تنش خشكی بر متابولیت‌های ثانویه در برخی از گیاهان دارویی، باعث افزایش بعضی از تركیب‌ها (كوچكی و همكاران، 1376)، و در بعضی  دیگر باعث كاهش آنها (كوچكی و همكاران، 1376؛ امیدبیگی، 1374) و یا ثابت ماندن تركیب‌ها (امیدبیگی ، 1374) می‌شود. همچنین تنش خشكی باعث كاهش عملكرد اسانس، ولی افزایش درصد اسانس گردید(حسنی و امیدبیگی، 1381؛ صالح و رفات، 1997؛ لتكامو و همكاران، 1994 و...).  با وجود این تناقض‌ها به نظر می‌رسد كه مطالعه بیشتر در باره این موضوع، می‌تواند امكان جدیدی را برای بهره‌برداری بهتر از گیاهان دارویی در شرایط  تنش خشكی كه اغلب نقاط كشور با آن مواجه است، فراهم سازد.

 منابع:

۱- اردكانی، م.، ب. عباس‌زاده .، ا. شریفی عاشور آبادی. ، لباسچی و ف. پاك نژاد. 1386. بررسی اثر كمبود  آب بر كمیت و كیفیت گیاه بادرنجبویه. فصلنامة پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران ، 23 (2):261- 251.

2- امید بیگی، ر. 1374. تولید و فرآوری گیاهان دارویی(جلد اول).  انتشارات فكر روز ، تهران.

3- اهدایی ، ب. 1372. انتخاب برای مقاومت به خشكی در گندم. چكیده مقالات چهارمین كنگره زراعت و اصلاح نباتات ایران، ص 43 تا 46.

4- براتی ، ع. 1384. طراحی  تیپ ایده آل برای مقاومت به خشكی. ماهنامه علمی تخصصی كشاورزی زیتون، ش 166 ، ص 35 تا 44.

5- حسنی، ع. 1385 . بررسی تأثیر تنش كم آبی بر رشد، عملكرد و میزان اسانس گیاه دارویی بادرشبو. فصلنامة پژوهشی تحقیقات گیاهان دارویی و معطر ایران، 22(3) : 261- 256.

6- صالحی  ارجمند، ح. 1384. تأثیر تنش‌های محیطی در افزایش متابولیت‌های ثانویه در گیاهان. مجموعه مقالات همایش ملی توسعه پایدار گیاهان دارویی. انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع. ص 305 تا 307.

7- كافی، م.، ا. زند.، ب. كامكار.،  شریفی و م. گلدانی . 1384. فیزیولوژی گیاهی(ترجمه). انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.

8- كوچكی ، ع.، ا. زند.، م. بنایان اول .، پ. رضوانی مقدم.، ع. مهدوی دامغانی.، جامی الاحمدی و س. وصال . 1376 . اكوفیزیولوژی گیاهی (ترجمه). انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد.

9- كوچكی، ع و علیزاده، ا. 1374 . اصول  زراعت در مناطق خشك (ترجمه). انتشارات آستان قدس رضوی.

10- Singh , J. and Patel , A. L. 1996. Water Statues , gaseous  exchange , Prolin accumulation and yield of wheat in response to water stress . Annual of Biology Ludhiana , 12: 77- 81.

 نویسنده مقاله: مرتضی فنودی /  كارشناس گیاهان دارویی /  مركز جهاد كشاورزی خوسف (واحد زراعت) /  

آدرس:  E-mail : mortezafanoode @ yahoo.com
               

گیاهان دارویی/گیاه دارویی بلوط هندی

نام‌های دیگر آن: شاه بلوط هندی و قسطنه هندی می‌باشد.
1. طبع آن سرد و خشک است.
۲. برای درمان بواسیر می‌توان از ضماد بلوط هندی یا ضماد پوست آن استفاده کرد.
۳. برای رفع ورم پروستات قبل از غذا مقدار کمی از بلوط هندی استفاده شود.
۴. میوه و پوست درخت شاه بلوط هندی تب‌بر است.
۵. برای درمان واریس روغن دانه شاه بلوط را بمالید.
۶. برای درمان دردهای عصبی روغن دانه بلوط را به موضع بمالید.
۷. روغن دانه شاه بلوط هندی برای رفع خارش سرمازدگی مفید است.
۸. کسانی که می‌خواهند چاق شوند از میوه شاه بلوط استفاده کنند.
۹. کسانی که بیماری قند دارند شاه بلوط بخورند.
۱۰. کسانی که میگرن دارند از خوردن آن خودداری کنند و یا کم بخورند.
۱۱. افرادی که سکته مغزی و یا یبوست دارند به مقدار کم استفاده کنند.
۱۲. برای درمان ورم پروستات روزانه ۲ تا ۳ دانه شاه بلوط بو داده شده مصرف نمائید.

گیاهان دارویی/گیاه دارویی بیخنس

نام دیگر آن حبه‌السودا می‌باشد.
۱. جهت بیماریهای صعب‌العلاج پوست با جوشانده این گیاه زخم را شستشو دهند.
۲. دانه این گیاه به رنگ سیاه می‌باشد که در میان گندم‌ها یافت می‌شود چون دانه این گیاه سمی است خوردن داخلی آن توصیه نمی‌شود.

گیاهان دارویی/گیاه دارویی بالوطی

نام‌های دیگر آن: فراسیون اسود، بلوطی، بلوط و فراسیون مُنتَن می‌باشد.

۱. طبع آن گرم و خشک است.
۲. میزان مصرف آن بین ۱ تا ۳ گرم در ۱۰۰ سی‌سی آب‌جوش به صورت دمکرده می‌باشد.
۳. برای ناراحتی‌های گوارش و دل درد ۳ گرم در ۱۵۰ سی‌سی آب‌جوش دم‌کرده روزی ۳ فنجان بنوشید.
۴. جهت اختلالات عصبی ۳ گرم در ۱۵۰ سی‌سی آب‌جوش ۱۵ دقیقه دم‌کرده صبح و عصر یک فنجان بنوشید.
۵. جهت ناراحتی یائسگی روزی ۳ فنجان از دمکرده این گیاه میل شود.
۶. جهت دفع کرم و کرمک از دمکرده این گیاه بنوشید.
۷. برای رفع آب‌آوردن انساج از دمکرده این گیاه بنوشید.
۸. دمکرده این گیاه جهت تسکین درد نقرس و رماتیسم مفید می‌باشد.
۹. جهت خوش طعم شدن این دمکرده می‌توان به آن کمی نعناع یا رازیانه و یا اسطوخودوس اضافه کرد.
۱۰. دمکرده این گیاه مقوی معده می‌باشد.
۱۱. دمکرده این گیاه همراه با کمی نعناع تصفیه کننده خون می‌باشد.
۱۲. کسانی که احساس صداهای مبهم در گوش می‌کنند ۲ گرم بالوطی را با یک گرم اکلیل کوهی در ۲۰۰ سی‌سی آب‌جوش دم‌کرده روزی ۳ فنجان بنوشند.
۱۳. جهت رفع بی‌اختیاری ادرار ۲ گرم بالوطی و نیم گرم نعناع را در ۲۰۰ گرم آب‌جوش دم‌کرده با نبات شیرین نمائید میل شود.
۱۴. جهت سیاه سرفه از دمکرده این گیاه ۳ گرم در ۲۰۰ سی‌سی آب‌جوش روزی ۳ فنجان بنوشید.
۱۵. برای رفع کچلی و بیماری‌های پوستی ۵ گرم بالوطی را در ۲۰۰ گرم آب جوشانده شستشو دهند.
۱۶. جهت رفع بی‌خوابی ۲ گرم بالوطی همراه یک گرم اسطوخودوس در ۱۵۰ سی‌سی آب‌جوش ۲۰ دقیقه دم‌کرده شب قبل از خواب بنوشید.

آقطی

آقطی مدر، ملین و مسکن و التیام دهنده است. یک لیوان دم کرده آن برای رفع سرفه مفید است. بهتر است این جوشانده شب موقع خواب مصرف شود.
بعنوان مسهل 50 تا صد گرم در یک لیتر آب مصرف می شود برای معالجه گریب و سرماخوردگی 50 گرم در یک لیتر آب موثر خواهد بود.
برای درمان رماتیسم از جوشانده گلهای خشک آن استفاده می شود. کمپرس گل آقطی جوش و خارش پوست را برطرف می کند.
شیره میوه آقطی ملین و برای درمان نئورالژی (درد اعصاب) مفید است. پوست ریشه درخت آقطی بمقدار چهل گرم در یک لیتر آب برای درمان استسقاء تجویز شده است. میوه درخت مدر و ملین است.

گیاهان دارویی/گیاه دارویی بِتِشک

نام‌های دیگر آن: نادِرَک، ناتِرَک و گِشِتک می‌باشد.
1. جهت التیام زخم و سوختگی برگ‌های این درختچه را کوبیده به صورت ضماد بگذارید.
۲. برای نقرس از جوشانده برگ‌های این گیاه در حمام به صورت کمپرس استفاده شود.
۳. جهت بیماری رماتیسم از روش شماره ۲ استفاده شود.
۴. خوردن برگ‌های این گیاه ضد کرم می‌باشد تحت نظر پزشک استفاده شود.

گیاهان دارویی/گیاه سرخاب

گیاه سرخاب به خانواده فیتولاکاسه تعلق دارد. علفی، پایا، با ارتفاع حدود ۳ متر بومی شمال آمریکا(جنوب غربی کانادا و ایالت های ویرجینا فلوریدا ایالت متحده آمریکا) است و به فراوانی در سواحل دریای خزر می روید. برگهای این گیاه متناوب، بیضی شکل، بدون دندانه، فاقد تار با پهنک کامل بدون گوشوارک، با گل های سفید و یا سفید مایل به صورتی و میوه های به رنگ بنفش مایل به سیاه ارغوانی شبیه خوشه انگور می باشد . این گیاه اثرات متعدد درمانی در اختلالات گوارشی (ایجاد تهوع، استفراغ و اثر مسهلی)، روماتیسم مزمن و ضد میکروارگانیزمی (ضد میکروبی و ضد ویروسی) و کاهش آلودگی های قارچی و تحریک سیستم ایمنی دارد . در تحقیقات اخیر، وجود کدورت یا اختلالات کبدی گزارش شده است که برای اثبات فرضیه سمیت بافت کبدی به مطالعات تکمیلی نیاز است. دو تری ترپن ساپونینی فیتولاکتوکسین(Phytolactoxin) و فیتولاکسی ژنین (Phytolaccigenin) به عنوان عامل عمده سمیت شناسایی شدند. از طرفی میتوژن های گیاهی (PWM=Pokeweed mitogen) مانند Lectins به احتمال زیاد در سمیت کبدی دخالت دارند.

توکسین ها و میتوژن های گیاهی روی سلول های پارانشیمال کبدی و یا به طور غیر مستقیم از طریق مواد میانجی آزاد شده از سلول های غیر پارانشیمال کبدی مثل کوپفر کبدی عمل می کنند و منجر تغییرات هیستو پاتولوژیک می شوند که اغلب در منطقه ۳ لوب کبدی مشاهده می شود . برای ارزیابی سمیت کبدی عوامل مختلفی از قبیل: بررسی تغییرات پروتئین تام، تغییرات آنزیماتیک (ALT/AST)، سنجش میزان ذخایر گلوتاتیون، ریز بینی نمونه ها و بررسی آسیب های بافتی قابل بررسی هستند. آنزیم های ترانس آمیناز هر چند اختصاصی نیستند ولـــی در بسیاری از آسیب های کبدی افزایش می یابند که ذخائر گلوتاتیون برای خنثی سازی متابولیت های الکتروفیل کفایت نمی کند و با پراکسیداسیون غشاء چرب میتوکندری و لیزوزوم، آنزیم ها آزاد سازی می شوند.

اثرات سمی گیاه و فرایند سرطان زای آن کاربردهای متعدد و بهینه درمانی آن را با شک و تردید توأم می کند و نظارت و کنترل و محدود کردن مصرف آن را ضروری می نماید. به منظور ارزیابی سریع و نسبتاً دقیق میزان سمیت عصاره متانولی و عصاره آبی گیاه از سیستم پرفیوژن کبد جدا شده موش صحرایی که به حالت طبیعی و فیزیولوژیک شباهت زیادی دارد استفاده می شود. در این سیستم سلول های کبدی به طور مستقیم در مجاورت غلظت های مختلفی از عصاره متانولی و عصاره آبی گیاه قرار می گیرد. (اجزاء پلاسما و ارگان های مجاور و هورمون های موضعی روی سیستم پـــرفیوژن تأثیر چندانی ندارند) و در فاصله زمانی بسیار کوتاه مطالعه سمیت کبدی امکان پذیر می شود.

خواص درمانی

۱. ریشه این گیاه سمی است. ابتدا چند آب جوشانده بیرون ریخته شود سپس استفاده گردد. اگر چنان‌چه بر اثر بی‌احتیاطی استفاده شد جهت رفع مسمومیت آن شیر بنوشند.
۲. جهت جلوگیری از بزرگ شدن غده تیروئید برگ‌های سبز این گیاه را مانند سبزی خوردن می‌توان همراه غذا مصرف نمود.
۳. برای جلوگیری از سفت شدن كبد و رفع آن از برگ‌های این گیاه استفاده می‌شود.
۴. جهت درمان حالت صفراوی از سبزی این گیاه استفاده شود.
۵. میوه این گیاه ضد یبوست می‌باشد ولی نباید در خوردن آن افراط كرد.
۶. همچنین از برگهای جوان آن که محتوی ویتامین C می باشد بعنوان سبزی مصرف می شود 

 

اندام مورداستفاده

ریشه خشک شده :
امروز به عنوان تصفیه کننده لنف ، مخصوصا درتب غده ای والتهاب لوزه ، به کار می رود و می توان آن را برای درمان ماستیت به کار برد وداروهای روماتیسم اضافه کرد . کاربردخارجی آن برای بیماری های پوستی عفونی مانند جرب وکچلی قارچی پوست است و می توان آن را به مرهم های تسکین دهنده درد زخم ، همورویید و مفاصل ملتهب افزود .

میوه :قدرت آن عموما کمتر از ریشه است .میوه تازه وخشک شده سمی است وشیوه آپاچی ، یعنی جویدن آن ، توصیه نمی شود. در گذشه آن را برای بیماری های پوستی و درمرهم های مسکن روماتیسم به کار می بردند. عصاره آن را روی زخم وتومور می مالیدند اما تاثیر چندانی ندارد .

تکثیر:ازدیاد این گیاه از طریق بذر صورت می گیرد . بذر این گیاه به رنگ بنفش و وزن هزار دانه آن معادل ۸۴۷/۵ گرم است . در صورتیکه بذر آن اواخر اسفند و اوایل فروردین کشت شود براحتی جوانه خواهد زد . میزان بذر مورد نیاز برای هرهکتار زمین ۲۰۰ تا ۵۰۰ گرم میباشد .

آفات:از آفات مهم این گونه تشی است که به ریشه های آن صدمه وارد می کند . میوه سرخاب کولی پس از رسیدن توسط خرس و همچنین پرندگان مصرف می شود .

با توجه به پراکنش جغرافیایی نسبتاَ کم گیاه سرخاب کولی درشمال ایران و استان گلستان که بیشتر در حاشیه جاده ها و اراضی زراعی می باشند ، بمنظور حفظ ذخیره ژنی این گیاه لازم است بذر آن جمع آوری و در بانک ژن گیاهی و کلکسیونهای گیاهان داروئی نگهداری و کشت شوند . همچنین بجهت کاربرد زیادی که در طب گیاهی و صنعت دارد استفاده های بهینه از این گیاه کم آشنا صورت پذیرد .