طی مراسمی در موزه تاریخ پزشکی ایران (وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران) به مناسبت سالگرد درگذشت دکتر محمد قریب نخستین کرسی دانشگاه به نام ایشان شد. این مراسم با حضور جمعی از شاگردان دکتر قریب و دانشگاهیان برگزار شد دکتر حسين قريب (متخصص غدد و فرزند دكتر محمد قريب) که در ايالت ميشيگان آمريكا تدريس و طبابت ميكند و جمعي از دوستان نزديك دکتر محمد قریب حضور داشتند. همچنین بازیگران و عوامل سريال روزگار قريب نيز از جمله ديگر مهمانان اين مراسم بود.
در اين مراسم بخش دكتر محمد قريب در موزه علوم پزشكي ايران با حضور شمس شريعت، رئيس اين موزه و باقر لاريجاني افتتاح شد كه علاوه بر زندگينامه و دست خط هاي مرحوم دكتر قريب، نشان لژيون دونور (نشان ملي فرانسه) وي و ساير نشانهاي افتخار جهاني وي كه از طرف خانواده وي به موزه اهدا شده است، در موزه قرار گرفت همچنين تابلوي قديمي مطب وي در اين بخش نصب شد، بروي تابلوي مطب او نوشته شده است، دكتر محمد قريب، انترن سابق مريضخانههاي پاريس و متخصص طب اطفال.
دکتر لاريجاني، رئيس دانشگاه علوم پزشكي تهران در اين مراسم رسماً اعلام كرد كه كرسي گروه طب اطفال اين دانشگاه براي هميشه به نام دكتر محمد قريب نامگذاري شد و از اين پس هر كس كه در سمت رياست گروه طب كودكان اين دانشگاه قرار ميگيرد به نام دكتر محمد قريب امضا ميكند. وي گفت: دكتر قريب الگوي عملي و بي بديل اخلاق پزشكي است، پزشكان عصاره دانش و اخلاق ملت هستند و دكتر قريب عصاره عصارهها بود كه دانشگاه علوم پزشكي تهران همواره به وي افتخار ميكند. در اين مراسم از سوي لاريجاني، رئيس دانشگاه علوم پزشكي تهران دکتر حسين قريب به عنوان عضو هيئت علمي وابسته دانشگاه علوم پزشكي تهران، معرفي شد.
پرستار باید به عنوان عضوی از تیم مراقبت بالینی قدرت سازش و هماهنگی با سایر اعضای تیم را داشته باشد و همچنین باید مجری صادق دستورات پزشک و برنامه ریز توانا جهت امور درمانی، مراقبتی،
تشخیصی بیمار باشد و بتواند هسته مرکزی این تیم و منبع اطلاعاتی قوی و مطمئن جهت همه اعضاء تیم باشد تا امور چند جانبه بیمار با هماهنگی و بدون تداخل و تکرار انجام پذیرد.دانش و مهارت ابزار فعالیت و رفتار پرستار است. چرا پرستار بدون انگیزه اخلاقی لحظه ای قادر نیست که بر بالین بیمار بیخوابی و رنج را تحمل کند. خلاصه آنکه پرستار در کنار تحصیل علوم و فنون پرستاری باید به تحصیل فضایل و کمالات انسانی و تهذیب نفس بپردازد، زیرا دستورالعمل های اخلاقی هر قدرهم ریشه علمی و روانی داشته باشد در صورتیکه متکی بر ایمان الهی و اطاعت اوامر خداوند نباشد ضمانت اجرائی ندارد و در همه جا نمی تواند انسان را به انجام وظائف وادار کند. چنانچه پیامبر گرامی می فرماید از جانب پروردگار برگزیده شده ام تا مکارم اخلاق را تتمیم و تکمیل نمایم. پرستار با رعایت آداب و اصول اخلاقی علاوه بر عمل به وظائف قانونی خویش موازین را در سطح بالاتری انجام می دهد و بصورت یک فرد مفید و قابل اعتماد در جامعه در می آید. این را باید بدانیم که هدف کلیه پرستاران اعتلای سلامت و پیشگیری از بیماریهاست. یکی از سیره های عملی زندگی حضرت زینب (ع)، پرستاری و دستگیری از حال بیماران و درماندگان بود. اتفاقات سختی که در طول حیات سراسر مرارت بار ایشان رخ داد همچون بیماری مادر بزرگوارشان، ضربت خوردن پدر، مسمویت برادر، و بالاخره حادثه بزرگ کربلا زینب را به عنوان الگوی پرستاران معرفی کرد با وجود اینکه می دانیم پرستاری یک وظیفه سنگین و ارزشمند است و پرستاران باید حضرت زینب را الگو و سرمشق خود قرار دهند. مقاله حاضر با مطالعه کتابخانه ای و جستجوی اینترنتی از چندین مقاله و منابع متعدد بصورت مروری گردآوری شده است.
این کلام از جناب علامه نقل به مضمون است؛علامه محمد تقی جعفری (رحمه الله علیه) می گفتند:
عده ای از جامعه شناسان برتر دنیا در دانمارک جمع شده بودند تا پیرامون موضوع مهمی به بحث و تبادل نظر بپردازند. موضع این بود: «ارزش واقعی انسان به چیست».
برای سنجش ارزش خیلی از موجودات، معیار خاصی داریم. مثلا معیار ارزش طلا به وزن و عیار آن است. معیار ارزش بنزین به مقدار و کیفیت آن است. معیار ارزش پول پشتوانه ی آن است. اما معیار ارزش انسانها در چیست.
هر کدام از جامعه شناسان صحبتهایی داشتند و معیارهای خاصی را ارائه دادند.
بعد وقتی نوبت به بنده رسید گفتم : اگر میخواهید بدانید یک انسان چقدر ارزش دارد ببینید به چه چیزی علاقه دارد و به چه چیزی عشق میورزد.
کسی که عشقش یک آپارتمان دو طبقه است در واقع ارزشش به مقدار همان آپارتمان است. کسی که عشقش ماشینش است ارزشش به همان میزان است.
اما کسی که عشقش خدای متعال است ارزشش به اندازه ی خداست.
علامه فرمودند: من این مطلب را گفتم و پایین آمدم. وقتی جامعه شناسان صحبتهای مرا شنیدند برای چند دقیقه روی پای خود ایستادند و کف زدند.
وقتی تشویق آنها تمام شد من دوباره بلند شدم و گفتم: عزیزان! این کلام از من نبود. بلکه از شخصی به نام علی (علیه السلام) است. آن حضرت در نهج البلاغه میفرمایند: «قِیمَةُ کُلِّ امْرِئٍ مَا یُحْسِنُهُ» / «ارزش هر انسانی به اندازهی چیزی است که دوست میدارد».
وقتی این کلام را گفتم دوباره به نشانه ی احترام به وجود مقدس امیرالمؤمنین علی (علیه السلام) از جا بلند شدند و چند بار نام آن حضرت را بر زبان جاری کردند . . .
حضرت علامه در ادامه می گفتند: عشق حلال به این است که انسان (مثلا) عاشق 50 میلیون تومان پول باشد. حال اگر به انسان بگویند: «آی!!! پنجاه میلیونی!!!» . چقدر بدش میآید؟ در واقع میفهمد که این حرف توهین در حق اوست. حالا که تکلیف عشق حلال اما دنیوی معلوم شد ببینید اگر کسی عشق به گناه و معصیت داشته باشد چقدر پست و بی ارزش است!
اینجاست که ارزش و مفهوم «ثار الله» معلوم میشود. ثار الله اضافه ی تشریفی است . خونی که در واقع آنقدر شرافت و ارزش پیدا کرده که فقط با معیارهای الهی قابل ارزش گذاری است و ارزش آن به اندازه ی خدای متعال است.
طبیب و فـیزیکدان، عـالم کـیمیا ( شیمی ) و فیلسوف صاحب استـقلال فکر ایرانی "محمد بن زکریای رازی" مردی خوشخو و در تحصیل کوشا بود. وی به بیماران توجه خاصی داشت و تا زمان تشخیص بیماری دست از آنها برنمیداشت و نسبت به فقرا و بینوایان بسیار رئوف بود. رازی برخلاف بسیاری از پزشکان که بیشتر مایل به درمان پادشاهان و امراء و بزرگان بودند، با مردم عادی بیشتر سروکار داشتهاست.رازی در کتابی به نام "صفات بیمارستان" این عقیده را ابراز میدارد که هر کس لایق طبابت نیست و طبیب باید دارای صفات و مشخصههای ویژهای باشد. رازی درباره جاهل عالمنما افشاگریهای متعددی صورت دادهاست و با افراد کمسواد که خود را طبیب مینامیدند و اطرافیان بیمار که در طبابت دخالت میکردند به شدت مخالفت میکرد و به همین سبب مخالفانی داشت.وی طبیبی حاذق و پزشکی عالیقدر بود و در زمان خود شهرت بهسزایی داشت. رازی از زمرهٔ پزشکانی است که بعضی از عقاید وی در درمان طب امروزی نیز بهکار میرود، مخصوصا در درمان بیماران با مایعات و غذا. پزشکان و محققین از کتابها و رسالات رازی در سدههای متمادی بهره بردهاند. ابنسینا رازی را در طب بسیار عالیمقام میداند.
رازی در طب به جنـبه های عـلمی اکتفا نمی کرد، بلکه به تمام معـنی طـبـیب و در علم و عمل طب استاد مسلم بود. یادداشتهای وی که در آنها با کمال دقت بهبودی بیماران خود را توصیف کرده است در دست است.بعـلاوه، رسالا تی در باب بعـضی امراض دارد که معـروفترین آنها کتاب الجدری و الحصبه است که مورد اعجاب و تحسین اروپایی ها بوده است و از بهترین رساله های طبی قدیم به حساب می آید. رساله ای هم دربارهً سنگ مثانه و کلیه دارد که به زبان فرانسه در لندن منـتشر شده است. رازی در فلسفه و الهیات و ماوراء الطـبـیعـه و مجادلات مذهبی و فـلسفی نیز کتـبی نوشته است. آثار فـلسفی رازی قرنها در دست فراموشی بود، تا آنکه در قرن بـیستم میلادی اهمیت آنها دیگر بار مورد توجه قرار گرفت. بر طبق مقاله دایرة المعـارف اسلام در باب رازی، وی مدعـی است که اغـلب فلاسفه قدیم پـیشتر رفته است و حتا خود را برتر از ارسطو و افلاطون می داند. در طب هم پایه بقراط است و در فلسفه مقامش نزدیک به سقراط[۵].
”من به آپولون، پزشك آسكليپوس، هيژيا و پاناكيا سوگند ياد ميكنم و تمام خدايان و الهه ها را گواه مي گيريم كه در حدود قدرت و بر حسب قضاوت خود مفاد اين سوگند نامه و تعهد كتبي را اجرا نمايم. من سوگند نامه و تعهد كتبي را اجرا می نمايم. من سوگند ياد ميكنم كه شخصي را كه به من حرفه پزشكي خواهد آموخت مانند والدين خود فرض كنم و در صورتی كه محتاج باشد درآمد خود را با وي تقسيم كنم و احتياجات وي را مرتفع سازم. پسرانش را مانند برادران خود بدانم و در صورتي كه بخواهند به تحصيل پزشكي بپردازند بدون مزد يا قراردادي حرفه پزشكي را به آنها بياموزم.
اصول دستورهاي كلي، دروس شفاهي و تمام معلومات پزشكي را به جز پسران خود، پسران استادم و شاگرداني كه طبق قانون پزشكي پذيرفته شده و سوگند ياد كرده اند به ديگري نياموزم.
پرهيز غذايي را بر حسب توانايي و قضاوت خود به نفع بيماران تجويز خواهم كرد نه براي ضرر و زيان آنها و به خواهش اشخاص به هيچ كسی داروي كشنده نخواهم داد و مبتكر تلقين چنين فكري نخواهم بود. همچنين وسيله سقط جنين در اختيار هيچ يك از زنان نخواهم گذاشت.
با پرهيزگاري و تقدس زندگي وحرفه خودر ا نجات خواهم داد. بيماران سنگ دار را عمل نخواهم كرد و اين عمل را به اهل فن واگذار خواهم نمود. در هر خانه اي كه بايد داخل شوم براي مفيد بودن به حال بيماران وارد خواهم شد و از هر كار زشت ارادي و آلوده كننده به خصوص اعمال ناهنجار و با زنان و مردان خواه آزاد و خواه برده باشند اجتناب خواهم كرد.
آنچه در حين انجام دادن حرفه خود و حتي خارج ازآن درباره زندگي مردم خواهم ديد يا خواهم شنيد كه نبايد فاش شود به هيچ كس نخواهم گفت زيرا اين قبيل مطالب را بايد به گنجينه اسرار سپرد. اگر تمام اين سوگند نامه را اجرا كنم و به آن افتخار كنم از ثمرات زندگي و حرفه خود برخوردار شوم و هميشه بين مردان مفتخر و سربلند باشم، ولي اگر آن را نقص كنم و به سوگند عمل نكنم از ثمرات زندگي وحرفه خود بهره نبرم و هميشه بين مردان سرافكنده و شرمسار باشم.“
تاریخچه اخلاق پزشکی در دنیا تاریخچه ای طولانی با سابقه بیش از 2500 سال دارد. در قرون قبل از میلاد مسیح (ع) فرهنگ یونانی و رومی که تحت تاثیر فرهنگ ایرانیان و تمدن شرق بود در غرب گسترش داشت. در آن دوران به دلیل عدم گستردگی علوم زمان، پزشکان معمولا فلسفه را نیز فرا می گرفتند. لذا تاریخچه اخلاق پزشکی با تاریخچه فلسفه در قرون قبل پیوند خورده است. اما اخلاق پزشکی بیش از همه با اندیشه ها و تفکرات فلاسفه بزرگی چون سقراط (399 - 470 ق.م) افلاطون (347 - 427 ق.م) و ارسطو (322 -348 ق.م) در قرون چهارم و پنجم قبل از میلاد پیوند نزدیکی داشته است. این متفکران یونانی علم اخلاق را در کنار علم پزشکی فرا گرفته بودند و آن را به عنوان "هنر زیستن" و "مراقبت و مواظبت از نفس" توصیف می نمودند و از سوی دیگر "عقل سالم را در بدن سالم" می دانستند. کلیات فلسفه اخلاقی سقراط، افلاطون و ارسطو در مباحث فلسفه اخلاق بیان گردیده است. در همان دوران، بقراط (450 - 380 ق.م) که او را پدر علم طب نیز نامیده اند. سوگند نامه معروف خود را تنظیم نمود. بقراط اولین کسی بود که مبانی اخلاقی را در قالب قسم نامه با طبابت در آمیخت ، و به عبارتی، بزرگترین سهم بقراط در زمینه پزشکی، اعتقاد او به اصول اخلاقی بود که سوگند نامه معروفش تبلور آن است. سوگند نامه بقراط قدیمی ترین قوانین اخلاق پزشکی را در متن خود دارد و هنوز هم در بسیاری از کشورهای جهان به عنوان تعهد نامه پزشکان هنگام اتمام دوره تحصیل قرائت می شود. البته قبل از بقراط نیز برخی مقررات وجود داشته از جمله قوانین حمورابی که در آن به مجازات پزشکان خطا کار اشاره شده است. اما جنبه های اخلاقی را مطرح ننموده است. سوگند نامه بقراط در حقیقت به منزله یک تعهد نامه اخلاقی برای قبول و به کار بستن اصول اخلاقی حرفه پزشکی است. [۱]
اخلاق پزشکی دانشی میان رشته ای است که موضوع آن مسائل و مباحث اخلاقی در حوزه ی علوم پزشکی است.
این مسائل و مباحث در شاخه های مختلف علوم پزشکی به عنوان حرفه، پژوهشهای پزشکی و سیاستگذاری نظام سلامت مطرح هستند .
محتوای این مباحث از رشته های گوناگون دانش و معرفت بشری به اخلاق پزشکی وارد شده و در شکل گیری این حوزه از دانش دخیل بوده اند. در این میان، فلسفه اخلاق، حقوق، الهیات، فقه، ادبیات، جامعه شناسی، روان شناسی، اقتصاد و تاریخ تاثیر و نقش بیشتری داشته اند.
برخی مسائل و پرسشها در حوزه اخلاق پزشکی سابقه ای دیرینه دارند و در متون کهن پزشکی نیز مورد توجه و بحث قرار گرفته اند مثل سقط جنین و رابطه پزشک و بیمار. برخی دیگر به دنبال پزشکی مدرن پدید آمده اند و از توانایی ها و امکانات بی سابقه ای که دانش و فناوری پزشکی نوین پیش روی بشر قرار داده ناشی می شوند مثل پیوند اعضاء و استفاده از سلولهای بنیادی در معالجه و درمان .
از جمله مباحث اخلاق پزشکی می توان مسائل اخلاقی در بیماران پایان حیات ، اخلاق در پژوهشهای پزشکی، وظایف و مسئولیتهای پزشک، حقوق و نقش بیمار در تصمیم گیریهای پزشکی، فایده رساندن و زیان وارد نکردن، مباحث حقوقی و اخلاقی در پیوند اعضاء، عدالت در توزیع منابع، رضایت آگاهانه، اتانازی، سلامت و بیماری، مفهوم شخص ، شاٌن و کرامت انسانی، شاٌن اخلاقی(Moral status)، مسائل اخلاقی در باروری و ناباروری، کمیته های اخلاق در پژوهش، مرگ مغزی و شاخص های آن، شبیه سازی انسان، اهلیت (Competence) و راه های تعیین آن، رهیافت مبتنی بر اصول، رهیافت مبتنی بر موارد الگو (Casuistry)، رهیافت مبتنی بر نتایج (Consequentialism)، رهیافت مبتنی بر روایت(Narrativism) رهیافت مبتنی بر مراقبت، پژوهش روی حیوانات، رهیافت وظیفه گرا، اخلاق در سیاستگذاری و تخصیص منابع محدود را نام برد[۳].
سئوالي كه در اين جا مطرح شود اينست كه آيا رازداري يك اصل مطلق است كه هرگز نبايد زير پا گذاشته شود؟ در پاسخ بايد گفت كه رعايت اصل رازداري مطلق نيست و افشاي راز در بعضي از موارد خاص مجاز ميباشد. مواردي كه افشاي راز بيمار مجاز است عبارتست از:
1- راضي بودن خود بيمار. اگر بيماري خودش از افشاي رازش رضايت داشته باشد افشاي ان ديگر اشكالي ندارد.
2- منفعت بيمار. اگر در بعضي شرايط خاص منافع بيمار ايجاب نمايد كه راز وي آشكار شود، آشكار نمودن آن ممنوع نيست.
3- احتمال جدي صدمه به ديگران. در مواردي كه احتمال جدي خطر صدمه وجود داشته باشد افشاي اطلاعات جهت حفظ بيمار يا ديگران از اين خطر مجاز ميباشد. براي مثال در بعضي جوامع در مواردي كه از كودكان سوء استفاده جنسي شود و يا تهديدات جدي درون خانوادهها وجود داشته باشد پزشك بايد موارد فوق را عليرغم رضايت بيمار گزارش دهد.
البته بايد توجه داشت كه در اين مواقع خطري كه متوجه افراد شده است بايد كاملاً جدي و واقعي باشد و احتمال وقوع اين خطر هم بسيار متحمل و قريبالوقوع باشد. براي مثال وقتي بيماري آشكارا بيان ميكند كه تمايل به آسيب رساني جدي به ديگران را دارد و احتمال انجام اين آسيب بيشتر از انجام ندادن آن است پزشك بايد اين مسئله را اطلاع بدهد. (7 و 8)
از سوي ديگر بايد توجه داشت كه راه ديگري جز نقض رازداري براي جلوگيري از صدمه به افراد وجود نداشته باشد و البته صدمات ناشي از نقض رازداري تا حدامكان كم و قابل قبول باشد. براي مشخص شدن تناسب بين صدمات ناشي از افشاي راز و رازداري، بايد شدت صدمه و احتمال وقوع آن بررسي شده و بر اساس صدمه وارده ناشي از اين دو امر پزشك بايد بنا به قضاوت خود عمل نمايد (1) در نهايت وقتي كه پزشك به اين نتيجه رسيد كه بايد افشاي راز نمايد بايد دو تصميم ديگر نيز بگيرد.
الف- پزشك بايد مسئله فوق را به چه كسي بگويد؟
ب- چقدر از اطلاعات بايد فاش شود؟
به طور معمول، افشاي راز فقط بايد شامل اطلاعاتي باشد كه براي جلوگيري از صدمه مورد انتظار ضروري است و فقط بايد به كساني كه براي جلوگيري كردن از اين صدمات به آن احتياج دارند گفته شود و طوري بايد عمل شود كه حداقل صدمه و رنجش براي بيمار حاصل گردد(1) البته توصيه ميشود كه در صورتي كه فرد تحت تعقيب نباشد و يا فرار نكرده باشد قبل از افشاي راز بيمار، مسئله با خود بيمار در ميان گذاشته شود و سعي شود كه حمايت و همكاري قبل از افشاي راز جلب گردد و اگر هم حمايت و همكاري جلب نشد حداقل اين مسئله كه قرار است راز وي آشكار شود به اطلاع خود بيمار برسد. (9)
4- الزامات قانوني در مواردي مثل انتشار گزارش موارد يك بيماري خاص بايد بدون ذكر نام بيمار يا مشخصات خاص او اصل رازداري رعايت نشود و بيماري گزارش شود تا از گسترش بيماري جلوگيري شود و چون مصالح عمومي در اين موارد برحق فرد ارجحيت دارد، عليرغم مخالفت بيمار ميتوان رازداري را نقض نمود. اينكه قانون در چه مواردي پزشكان را ملزم به افشاي راز بيماران مينمايد برحسب زمان و مكان و دركشورهاي مختلف بسيار متفاوت است. در بعضي جوامع گزارش مواردي مثل تولد- بيماريهاي عفوني مسري، سقط، بيماريهاي شغلي و اعتياد الزامي است و پزشكان آن كشورها بايد الزامات قانوني كشور مطبوع را رعايت كنند. (10) براي مثال در كشور انگلستان پزشك در صورتي كه متوجه شود مسئله خيانت و تصميم سوء قصد به جان ملكه و خاندان سلطنتي وجود دارد و يا در مورد پيشگيري از تروريسم ملزم به افشاي راز بيماران است. (7) (11) به هر حال پزشكان بايد با توجه به قوانين جامعهاي كه در آن زندگي ميكنند از وظايف حرفهاي و قانوني خود مطلع شوند. ولي نكته قابل تأمل اينست كه عليرغم تفاوت در قوانين كشورهاي مختلف بايد بدانيم كه قوانين هميشه در حال تغيير هستند اما اخلاق پزشكي و فطرت انساني انسانهاست كه هيچگاه عوض نميشود.
5- دستور دادگاه. گاهي اوقات پزشك در مقام يك شاهد به دادگاه احضار ميشود و درباره موضوعي كه مورد نظر دادگاه است از وي به عنوان مطلع سئوال ميشود. در اين شرايط پزشك بر طبق قانون موظف است در جايگاه شهود حاضر شده و اداي شهادت نمايد هر چند كه ارائه اطلاعات و افشاي راز بيماران و بازگو نمودن آنها در شرايط معمول مشمول مجازات افشاي سر حرفهاي است ولي چون فرض بر اين است كه قاضي و دادگاه هم امين اين اطلاعات بوده و بدون جهت آن را افشا نخواهند كرد و اين افشا با نظر حاكم شرع و در جهت احقاق حقي است كه در نهايت به نفع مصالح عمومي و جامعه است. پاسخ گوئي به سئوالات دادگاه فقط در حد سئوالات طرح شده اشكال نخواهد داشت. همانطور كه قبلاً ذكر شده اين مسئله بر اساس قوانين جوامع مختلف متفاوت است مثلاً بر طبق قوانين دادگاههاي بلژيك چنانچه پزشك يا كارشناسان بهداشتي معتقد باشند كه عليرغم درخواست دادگاه براي ارائه اطلاعات بيمار بايد سكوت كنند مجبور ساختن آنها به افشاي راز بيماران ممنوع ميباشد. (2)
يكي از مهمترين وظايف اخلاقي در حيطه پزشكي رعايت رازداري است. علاوه بر آنكه رازداري به خودي خود يك عمل ارزشمند اخلاقي است ولي مهمتر از آن اينست كه رعايت رازداري توسط پزشكان، احترام به اصل آزادي و استقلال انساني (اتونومي) ميباشد. محترم شمردن استقلال و حرمت انساني افراد ايجاب ميكند كه خود بيمار حق كنترل و مديريت اطلاعات شخصي خود را داشته باشد. رازداري به عنوان يك مسئوليت مقدس در سوگند نامه بقراط شرح داده شده است به طوري كه در اين سوگند نامه آمده است: «آنچه كه من در طي درمان يا حتي خارج از درمان راجع به زندگي فرد ميبينم يا ميشنوم، به هيچ وجه نبايد انتشار يابد. من صحبت كردن راجع به اين مسائل را براي خود ننگ ميدانم» (1 و 6)
در ضمن رازداري پزشك اطمينان لازم را در بيمار جهت بيان تمام نكات و اسرار مربوط به بيماري ايجاد ميكند. اگر بيماران از محرمانه ماندن اطلاعات شخصي خود مطمئن نباشند اعتماد و اطمينان بين پزشك و بيمار از بين ميرود در اين صورت ممكن است بيماران ديگر همه اطلاعات لازم بهداشتي را به پزشك ارائه نكنند و اين مسئله باعث ميشود كه پزشك نتواند اقدامات مؤثر تشخيصي يا درماني را براي بيمار انجام دهد و روند اقدامات پزشكي مختل شده و يا كارآيي لازم را نداشته باشد.
توجه به اين نكته مهم است كه چنانچه پزشك اصل رازداري را رعايت نكند و اطلاعات محرمانه بيمار را بدون رضايت خود بيمار به خويشاوندان يا همسر بيمار يا شركتهاي بيمه دهد ممكن است صدمات اجتماعي جبران ناپذيري به بيمار وارد شود و انگ اجتماعي، تبعيضهاي شديد و مشكلات شديد خانوادگي مثل فسخ نكاح و يا طلاق و يا مذمت و بيآبروئي را براي بيمار ايجاد نمايد (2) لذا بايد بسيار دقت شود كه افراد گوناگون نتوانند به راحتي به اطلاعات بيمار دسترسي پيدا كنند و پروندههاي پزشكي بيماران با ضريب امنيتي خيلي بالا حفظ و نگهداري شود. همچنين بايد هنگام بحث درباره مسائل خصوصي بيمار مثل هنگام راند با دانشجويان و دستياران توجه نمائيم كه همراهان بيمار حضور نداشته باشند و در صورتي كه حضور آنها بر بالين بيمار اجباري است، بحث درباره اين مسائل به زمان ديگري موكول شود.
يکي از مواردي که پزشک حق دارد رازداري را نقض نمايد اين است که بخواهد ديگران را از خطر حفظ نمايد ولي بايد توجه داشت که اين خطر بايد بصورت جدي مطرح بوده و احتمال بروز آن بالا باشد وهيچ راه ديگري جز نقض رازداري براي جلوگيري از بروز خطر و صدمه به فرد سوم وجود نداشته باشد و صدمه ناشي از نقض رازداري که به بيمار وارد ميشود کم و قابل قبول باشد .
در اين مورد خاص اگر پزشک متقاعد شود که بيمار متعهد بوده و خودش مانع ابتلاي همسرش به بيماري ميشود و نميخواهد که همسرش را آلوده کند هيچ احتياجي به افشاي راز نيست ولي اگر اينگونه استنباط شود که اواز روي عمد ميخواهد همسرش راآلوده کند تا همسرش از وي جدا نشود ويا بطور کلي آلوده شدن يا نشدن همسرش برايش مهم نيست و در نتيجه احتمال ابتلاي همسر وي بالاست ميتوان افشاي راز نمود .
البته افشاي راز فقط به همسر بيمار وتا حدي که آن خانم خود را درمقابل ابتلا به اين بيماري محفوظ نگهدارد مجاز است.
اما عاقبت کار با بيمار فوق الذکر بدين گونه بود که وقتي خطر انتقال بيماري به همسر وي و بدنبال آن خطر آلوده شدن فرزند شان به تفضيل توضيح داده شد و در بيمار اين اعتماد ايجاد شد که هدف از انجام اين کار دخالت در مسايل خصوصي زندگي او نيست بلکه هدف پيشگيري از صدمه به خانواده اوست پذيرفت که همسرش در جريان امر قرار گيرد .
لذا در جلسه بعد بيمار به همراه همسرش مراجعه نمود و مسُله در حضور بيمار و پزشک توسط يک مشاور با تجربه با همسر وي در ميان گذاشته شد.
کلیه دانشجویان محترم که با اینجانب در این ترم تحصیلی واحد درس اخذ نموده اند توجه فرمایند که برای ثبت نام جهت فعالیتهای علمی غیر حضوری و خارج از کلاس ، در محلهای تعیین شده برای کلاس خودشان فقط ثبت نام نموده و فعالیت مربوطه را در فقط در همان قسمت وارد نمایند. به جز موارد خاصی که نیاز به راهنمایی خاصی دارید س از ثبت نام و یا وارد کردن تکلیف محوله برای هر جلسه درس ، به هیچ عنوان نظرتان را بصورت خصوصی وارد ننمایید زیرا امکان نگهداری آن در آرشیو نظرات نبوده و در پایان ترم امکان محاسبه نمره کلی فعالیتها نخواهد بود.
دانشجویان محترم کارشناسی پرستاری که درس پرستاری کودکان ۲را با اینجانب اخذ نموده اند می توانند قسمت نظر بدهید (ارشیو نظرات ) همین مطلب را ( بعد از نام اینجانب)کلیک نموده ، نام خانوادگی و شماره دانشجویی خود را وارد نموده و سپس بر اساس طرح و برنامه درسی این درس و توضیحاتی که در کلاس داده شد، جهت فعالیت های فوق برنامه و خارج از کلاس خود اقدام فرمایند. با تشکر
بر اساس دستورات وتعاليم دين مبين اسلام وقتي رازي با فرد مسلمان در ميان گذاشته شود، آن فرد مسلمان لازم است نگهبان آن راز بوده و از اين «امانت» پاسداري نمايد و تحت هيچ شرايطي در حفظ و نگهداري اين امانت خيانت نكند، به طوري كه از نظر دين اسلام يكي از علائم و نشانههاي ايمان در فرد مسلمان حفظ اسرار مردم محسوب ميشود.
در حديثي از حضرت رضا (عليهالسلام) نقل شده است كه ايشان ميفرمايند:
«مؤمن هرگز مؤمن راستين نخواهد بود مگر آنكه سه خصلت داشته باشد: سنتي از پروردگارش، سنتي از پيامبر و سنتي از ولي خدا. آنگاه حضرت امام رضا (ع) سنت الهي را كتمان اسرار مردم و رازداري ميشمارند و ميفرمايند: «واما السنته من ربه كتمان سره» (3)
در روايت ديگر حديث قدسي است كه خداوند خطاب به انسان ميفرمايد آيا ميخواهي با فرشتگان هم پرواز شوي؟ پس بر تو باد پنج خصلت و در يكي از اين خصلتها ميفرمايد «و في السر كاليل» و در رازداري و پرده پوشي همچون شب باش. (4)
و باز در جاي ديگر از امام صادق روايت شده است كه آن حضرت ميفرمود مردم به دو خصلت بنيادين و سرنوشت ساز امر شدهاند ولي آن دو را ضايع كردند و بدين جهت از اعتبار لازم برخوردار نيستند، يكي شكيبائي و مقاومت و ديگري كتمان اسرار مردم و رازداري است (5) و بالاخره از پيامبراكرم نقل شده است كه هر كس پردهپوش برادر خويش شود، خدا در دنيا و آخرت برايش پردهپوشي ميكند و از اين است روايات كه به راز داري سفارش شده و آنرا از علائم ايمان يك فرد مؤمن ميداند بسيار زياد است، همانطور كه ملاحظه ميشود در شرايطي كه دين اسلام تا اين حد بر حفظ رازداري براي آحاد جامعه مسلمين تأكيد دارد براي پزشكان هم به عنوان يك فرد مسلمان و هم با توجه به شرايط خاص ايشان چنين تكليفي را قائل ميباشد و آنها را موظف به حفظ راز مردم ميداند. تا حدي كه بر اساس اصول فقهي دين اسلام افشاي راز بيماران را خيانت در امانتداري محسوب ميشود و جايز نيست و همچنين در صورتي كه افشاي راز منجر به بروز صدماتي به بيمار شود، پزشك ضامن ميباشد و بايد خسارت وارده را تا حد امكان جبران نمايد.
دانشجویان محترم کارشناسی اتاق عمل که درس مدیریت در اتاق عمل را با اینجانب اخذ نموده اند می توانند قسمت نظر بدهید (ارشیو نظرات ) همین مطلب را ( بعد از نام اینجانب)کلیک نموده ، نام خانوادگی و شماره دانشجویی خود را وارد نموده و سپس بر اساس طرح و برنامه درسی این درس که به انها تحویل داده شد ، جهت فعالیت های فوق برنامه و خارج از کلاس خود اقدام فرمایند. با تشکر
دانشجویان محترم کارشناسی پرستاری که درس پرستاری کودکان ۱را با اینجانب اخذ نموده اند می توانند قسمت نظر بدهید (ارشیو نظرات ) همین مطلب را ( بعد از نام اینجانب)کلیک نموده ، نام خانوادگی و شماره دانشجویی خود را وارد نموده و سپس بر اساس طرح و برنامه درسی این درس که به انها تحویل داده شد ، جهت فعالیت های فوق برنامه و خارج از کلاس خود اقدام فرمایند. با تشکر
من از يكايك دانشجويان و همكاران عزيزم كه در شروع كار اين وبلاگ با ثبت نام و گذاشتن كامنت به موضوعات اخلاق حرفه اي ورود پيدا كرده عذر خواهي مي نمايم. متاسفانه از طرف مسئولين محترم در سطوح مختلف ودر خصوص برنامه هاي پيش بيني شده در اين وبلاگ (آموزش الكترونيك اخلاق حرفه اي ) همكاري لازم صورت نگرفت . و از طرفي علي رغم ميل باطني و تعهدات حرفه اي و به علت مشغله زياد نتوانستم برنامه هاي پيش بيني شده را به اجرا در آورم لذا بر خود لازم دانستم از يكايك اين عزيزان عذر خواهي نمايم اميداورم با شروع سال تحصيلي جديد بتوانيم از اين سكون بوجود امده خارج گرديم.
دانشجویان محترم کارشناسی مامایی که درس بیماریهای کودکان را با اینجانب اخذ نموده اند می توانند قسمت نظر بدهید (ارشیو نظرات ) همین مطلب را ( بعد از نام اینجانب)کلیک نموده ، نام خانوادگی و شماره دانشجویی خود را وارد نموده و سپس بر اساس طرح و برنامه درسی این درس که به انها تحویل داده شد ، جهت فعالیت های فوق برنامه و خارج از کلاس خود اقدام فرمایند. با تشکر
رازداری یکی از فضیلت های ستوده اخلاقی است که همگان می توانند با اراده قوی، پشتکار فراوان، این خصلت باارزش را در خود تقویت کنند.
این ویژگی بسیار مهم، در حرفه پزشکی اهمیت فراوانی دارد و از وظایف پزشکان نیز به شمار می آید. محمدبن زکریای رازی، پزشک و روان شناس حاذق و مردم دوست ایرانی، هزار سال پیش به پزشکان و خدمت گزاران این صنف توصیه می کرد:
سزاوار است پزشک، با بیمار خود، رفیق و نگه دار اسرار وی باشد؛ زیرا رفتار دوستانه طبیب، مایه آرامش و راحتی روان بیمار می شود.
دیگر بزرگان جامعه پزشکی نیز از زمان های قدیم تا حال، همواره بر این نکته باور و تأکید داشتند که پزشک باید رازنگه دار باشد تا آبرو و شخصیت بیماران حفظ شود. بر همین اساس، پزشکان در همه زمان ها باید سوگند یاد کنند که به این مهم، متعهد و پای بند می مانند. برای مثال، در سوگندنامه بقراط آمده است:
آنچه را در حین انجام دادن وظیفه و حتی خارج از آن، درباره زندگی مردم خواهم دید یا خواهم شنید، به هیچ کس نخواهم گفت؛ زیرا این گونه مطالب را باید به گنجینه اسرار سپرد.
در سوگندنامه مونتیله، برگرفته از سوگندنامه بقراط، این عبارت آمده است:
چشمان من، اسرار خانه هایی را که در آنها وارد می شوم، نخواهند دید و زبان من، اسراری را که به من بسپارند، فاش نخواهد کرد.
و اکنون نیز در سوگندنامه دانشکده های پزشکی چنین می خوانیم:
به خداوند تبارک و تعالی و قرآن کریم سوگند یاد می کنم و شرف و وجدان خویش را گواه می گیرم که راز بیماران را هیچ گاه فاش نسازم.
پزشک باید رازدار باشد تا اسرار شخصی، آبرو و شخصیت مراجعه کنندگان به او، محفوظ بماند
این پست جهت مطالعه و تحقیق بیشتر دانشجویان رشته های مختلف علوم پزشکی در خصوص موضوعات مرتبط با اخلاق حرفه ای و مشکلات "مبتلا به" بیماران و مددجویان در این راستا قرار گرفته است دانشجویان محترم و علاقه مند می توانند نتیجه مطالعات ، بررسی ها و مطالب خود را در قسمت تعداد نظرات آخر سطر( نوشته شده در یکشنبه سوم مهر 1390ساعت 11:54 توسط محمد رحيمي مديسه ۲۱۸ نظر ) همین بخش (پست)با باز شدن پنجره ای جدید، وارد نمایند تا مورد استفاده سایر دانشجویان و علاقه مندان قرار گیرد.
توجه:پس از ثبت نظر این قسمت یعنی(
آخرین اطلاعیه: فرصت انجام تکالیف درسی مشخص شده جهت ترمیم نمرۀ امتحانات کودکان ۱ و ۲ به پایان رسید. تا ریخ به روز رسانی (۱۵/۴/۹۲ ، ۶ صبح).
